La belle Hélène
Uitvoering 18/19/20 november 2022

De opera


La belle Hélène is een opéra bouffe in drie bedrijven van Jacques Offenbach op een libretto van Henri Meilhac en Ludovic Halévy.

La belle Hélène

Helena en Paris, Olieverfschilderij van Jaques-Louis David (detail) 1788.


Componist

Jacques (Jakob) Offenbach (Keulen, 20 juni 1819 — Parijs, 5 oktober 1880) was van Duitse afkomst. In 1833 liet zijn vader hem met zijn broer Julius naar Parijs gaan. Hij werd toegelaten tot het Parijse Conservatorium maar in 1834 staakte hij de studie. Na allerlei baantjes werd hij cellist bij de Opéra-Comique. In 1849 werd hij kapelmeester aan het Théâtre Française, waar hij de muziek schreef en verzorgde bij de daar uitgevoerde toneelstukken. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1855, opende hij een theater onder de naam Bouffes Parisiens aan de Champs-Élysées. Hij had veel succes. In 1860 naturaliseerde hij tot Fransman en in 1861 kreeg hij het Légion d’honneur. In 1862 nam hij ontslag bij de “Bouffes”, maar hij bleef voor dat theater componeren. Hij beleefde in Parijs het hoogtepunt van zijn succes met Orphee aux enfers (1858) en La belle Hélène (1864). Met deze stukken schiep Offenbach een geheel eigen genre, een parodie op de officiële opera. Offenbach zelf noemde zijn werken Opera Bouffe. De verhalen leveren commentaar op de zucht naar macht en rijkdom en de zedeloosheid van de toenmalige elite en de rijke burgerij. Offenbachs roem verspreidde zich zeer snel, met name naar London en Wenen waar zijn werk grote invloed had op het ontstaan van de typisch Engelse werken van Gilbert en Sullivan en de Weense operettes van Johan Straus jr. en Lehar. Daarmee mag Offenbach met recht de grootvader van de operette worden genoemd en misschien wel de overgrootvader van de moderne musical. Op persoonlijk vlak kreeg Offenbach steeds meer last van jicht, die zijn laatste jaren tamelijk pijnlijk maakten.

De Frans-Duitse Oorlog van 1870 markeerde een omslag. Offenbach kwam tussen twee vuren te zitten en hij moest zijn familie in veiligheid brengen in Spanje. Terug in Parijs bleken zijn operettes niet langer in de smaak te vallen. 1875 was het absolute dieptepunt: Offenbach ging bankroet. Om zijn grote verliezen wat te compenseren, maakte hij een jaar later een zeer succesvolle tour door de Verenigde Staten. Vanaf 1877 was hij -met onderbrekingen- voornamelijk bezig met zijn opera Les contes d'Hoffmann. Op 5 oktober 1880 overleed hij aan een hartaanval. Hij kreeg een staatsbegrafenis en werd bijgezet op het grote kerkhof van Montmartre.

La belle Hélène

Offenbach componeerde niet alleen, hij dirigeerde, regisseerde en produceerde zijn stukken ook. Hij had ook oog voor jong talent. Zo ontdekte en begeleidde hij zijn voornaamste zangeres, diva Hortense Schneider. Voor haar schreef hij in 1864 de rol van Helena in zijn bekendste werk: La Belle Hélène, die enkele van Offenbachs meest geliefde melodieën bevat. De dialogen, die grappig zijn en veelvuldig verwijzingen naar de tegenwoordige tijd bevatten, zijn heel belangrijk. Zij vertellen grotendeels het verhaal en dragen bij aan het luchtige en komische karakter van het stuk. Daarnaast zullen de gezongen stukken voorzien worden van boventiteling. De eerste voorstelling van La belle Hélène vond plaats in het Parijse Théâtre des Variétés aan de Boulevard Montmartre nr. 7-8, op 17 december 1864. La belle Hélène was een direct succes bij zowel het publiek als de critici en wist in de eerste productie 700 voorstellingen te halen! In Nederland werd het werk vooral uitgevoerd door amateur operetteverenigingen. Op internet is in ieder geval niet snel te vinden of en wanneer er in Nederland professionele uitvoeringen van te zien zijn geweest.